چەند كورتە سەرنجێك لەسەر " کۆنگرەی بەجیهانناساندنی جینۆسایدی گەلی کورد " هەولێر

  عەلی مەحموود محەمەد
 
 لە ڕۆژانی 26 بۆ 28 كانوونی دووەمی 2008 لە شاری هەولێر پایتەختی هەرێمی كوردستان  بە چاودێری و لەسەر ئەرك و خەرجی سەرۆكی حكوومەتی هەرێمی كوردستان  بەڕێز نێچیرڤان بارزانی كۆنگرەیەك بەناوی " کۆنگرەی بەجیهانناساندنی جینۆسایدی گەلی کورد "  بەسترا , بۆ  كۆنگرەكە زۆر میوانی بیانی و كورد لە هاندەران و ناوخۆ جگە لە پارچەكانی دیكەی كوردستانەوە داوەتكران , بەشێكیان لێكۆڵینەوەو بابەتیان هەبوو و پێشكەشیان كرد , هەندێكیشیان تەنها داوەتكران  و گوێگری بێدەنگ بوون , هەندێكیان چالاك بوون بەشێكیشیان میوانی خاترداران بوون , لە ڕووی ژمارەی بەشداربووانی بێگانەوە  ئەمە یەكەمجار بوو لە كوردستان كۆنگرەیەكی لەو چەشنە بۆ ئەو پرسە ببەسترێت  ئەوەندە میوانی بیانی تێدا بەشدار بێت   , هەرچەندە ئەو میوانانەی هاتبوون سەرتاپایان پێشتر یان سەردانی كوردستانیان كردبوو , یاخود سەروكاریان لەگەڵ كوردو كێشە كەیدا هەبوو  و دۆستی نەتەوەكەمان بوون و لایەنگری دۆزەكەین , یاخود لەو بوارەدا ڕاستەوخۆ كاریان كردبوو , لەو كۆنگرەیە ئەوەی كرا پێكەوە ئەو دۆستانە كۆكرانەوە و زیاتر ئاشنا كران بە چەند لایەنێكی ئەو تاوانانە كە بەرامبەر بە كورد ئەنجامدرابوون .
 من نایەمە سەر ئاستی بەڕێوەبردنی كۆنگرەكە , یان دوبارەكردنەوەی  ئەو ڕەخنانەی پێشتر ئێمە لێیمان گرت , یاخود ئاستی زانستی توێژینەوەكان  چونكە زۆریان نەبینیووە ,  ئەوەی لێرەدا دەمەوێت لەسەری بووەستم تەنها چەند سەرنجێكە لەسەر ڕاسپاردەكانی كۆنگرەكەیە , دیارە ئەو ڕاسپاردانە خوێندنەوەو لێپیچینەوەیان  ئەركی هەموو تاكێكە بە كەسانی وەكو ئێمەشەوە " ناوەندی چاك" كە بایكۆتی ئەو كۆنگرەیەمان كرد , چونكە بەشی زۆری ئەو خاڵانە پێشتر بۆیەكەمجار ئێمە بەرزمان كردۆتەوە و خاوەندی بووینە و كارمان لە سەریان كردووە  .
 لە بەشی پێشكەكی بەلاغی كۆتایی  هاتووە : " لە پاش دەرچوونی بڕیاری کۆتایی دادگای باڵای تاوانەکان لە عێراق لە کۆتایی دادگاییکردنی سەرانی رژێمی بەعس  کە ئاکامەکەی ئەو تاوانانەی بە تاوانەکانی جینۆساید پێناسە و جێگیرکرد  هەروەها بڕیاری دادگای هۆڵەندی لە کۆتایی پرۆسەی دادگاییکردنی بازرگانی هۆڵەندی فرانس فان ئانرات لە داگای تاوانی هۆڵەندی  کە تاوانەکانی ئەنفالی دیسانەوە بە جینۆساید ناساند ".
 لێرەدا دەمەوێت ئاماژە بەوە بدەم لە دادگای هۆڵەندی و لە پرۆسەی دادگاییكردنی بازرگانی چەكی كیمیاوی فرانس ڤان ئانرات , تاوانی ئەنفال بە ژینۆساید نەناسێنراوە , بەڵكە وتراوە ئاماژە هەیە بۆ ئەنجامدانی ژینۆساید دژ بە گەلی كورد بە پێی بەڵگەنامەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان , دادگای هۆڵەندی  نەهات  بڕیاری خۆی لەسەر ژینۆسایدكردنی گەلی كورد بە تایبەت بدات  لەو دادگایە , بەڵكە لە ڕێگەی بەشداری فرانس ڤان ئانراتەوە حوكمی خۆی داوە  لەسەر تاوانەكە . ئێستاش بڕیارەكە لە قۆناغێكدایە بە حەقیقەتەكان ناچنەوە تەنها گۆڕانكاری داهاتوو لە سەر سزاكانە , واتا بڕیار لەسەر  جۆری تاوانەكە نییە , بەڵكە لەسەر سزاكانە , تەنها شانسێكی بچووك لە بەرەمدا ماوە ئەویش كە زۆر كەمە جارێكی دیكە دۆسییەكە بگەڕێتەوە دادگای سەرەتایی و سەر لەنوێ بڕیاری لەسەر بدەنەوە , ئەمەش لە هۆڵەندا بە دگمەن ڕویداوە , منیش وەك تاك و ڕێكخراو كە چەندین ساڵ ڕەنجمان بۆ ئەو كەیسە دا و شوێن پەنجەمان تا ڕادەیەك پێوەی دیارە  سەربەرزی زیاتر بوو بۆمان ئەو ئاماژەیە  درووست بوایە , وەلێ هەموو كات كار لەسەر ڕاستییەكان بكرێت باشترە .
 ئەم كۆنگرەیە  وەكو كۆنفرانس و كۆنگرەكانی پێشووتر كە لە كوردستان و هاندەران بەستراون ,  زۆر بڕیار و ڕاسپاردەی باش و ڕاسپاردەی پڕ كەموكوڕی هەبوو , ئەمەش تایبەتمەندی هەموو كۆنگرەیەكی كوردییە كە  هەموو كات بۆ ڕیزبەندیكردنی ڕاسپاردە ئەوپەڕی سەخاوەت دەنوێنرێت تاكو كەموكوڕییەكانی دەسەڵات و كۆنگرەكە لە ژێر ساباتەكەی بشارنەوە , وەلێ كە دوا نانخواردن خورا ئیتر كەس ئەنفال و ئەنفالكراوانی لە بیر نامێنێت و ڕاسپاردەكانیش لەناو ڕۆژنامەكان زەرد دادەگەڕێن , ئەوجا هەستدەكرێت ئەو نانانەی خوراون هەموو دڵ و جەرگی ئەنفالكراوانە . لە خوارەوە بە كوورتی لەسەر پشكێك لەو  ڕاسپاردانە دەوەستین , ئەوانەش بریتین لە :"کۆنگرە داوادەکات بڕیاری دادگای باڵای تاوانەکان لە عێراق تایبەت بە کەیسی ئەنفال وەکوو خۆی و لەسەر بنەمای دادوەری جێبەجێ بکرێت."
  ئەمە داوایەكی باشە و دەكرێت  داواكراوەكە ڕونتر بوایە , هاوكات ڕاشكاوەنەش ڕەخنە لەوانە بگرتریایا سازش بە بڕیارەكانی دادگاوە دەكەن و ڕێگرن لەبەردەم جێبەجێكردنی , ئەو لایەنانە كێن جێبەجێیان ناكەن؟؟, ئەگەر بەغدایە ؟, لە بەغدا كێ ڕێگرە؟؟ , ئەی بەشێك لە بڕیارەكانی دادگا ئەوانە دەگرێتەوە دەستیان هەبووە لە ئەنفالكردنی خەڵك و ئێستا لە كوردستان پارێزراون ؟   بۆ ئەوانە دادگایی ناكرێن ؟, كۆنگرەیەك لە ژێر چاودێری بەرزترین دەسەڵاتی ڕاپەڕاندن لە كوردستان ڕێك خرابێت كە سەرەك وەزیرانە, بۆچی ئەو تاوانبارانەی لە ژێر قەڵەمڕەوی دەسەڵاتین دادگایی ناات ؟ , ئایا هەر قۆناغەكە ناسكە ؟ , ئایا كۆنگرە نایتوانی  ڕاستەوخۆ داوا لەم بەشەی دەسەڵات بكات ئەو بەشەی تایبەت بەو جێبەجێی بكات , كە هەر  ئیستا زیاتر لە 300 تاوانكاری لەو چەشنە لە كوردستاندا هەن  , ئەگەر ئەم كۆنگرەیە بیویستایە لە كۆنگرەی قسە و گیرفان دەرچێت دەبوایا بەدوای هەنگاوی پراتیكتردا بوایا لەم بوارە  .
 لە برگەیەكی دیكەدا دەڵێت  "دەوڵەتی عێراق یاسایەک دەربکات بۆ داوای لێبوردن لە قوربانیەکانی تاوانەکانی ئەنفال و کەسوکاریان بکات "  ئەم داواكارییە  داواكارییەكی ڕەوایە و ناوەندی چاك یەكەم لایەن بووە لە چەند ڕۆژەی دوای ڕوخانی بەعسەوە ئەم داوایەی بەرز كردەوە , پێش ناوەندی چاكیش بەشێك لە چالاكڤانانی هەڵگری ئەم پەیامە بوون , ئەم داواكارییە هەرچەندە لە دەستپێكدا بە تایبەت دوای ڕوخانی بەعس و لە دوای كەمپینە سەرانسەرییەكەی 21-8-2006 ی ناوەندی چاك زۆر لایەن دژی بوون , وەلێ ئێستا ئەو داخوازە بووەتە داوایەكی ڕەواو كۆمەڵگەی كوردی بە پارتە سیاسییەكانیشەوە لە گەڵیدان, دیارە كۆنگرە گێڕان ئەمڕۆ بۆ خۆیان لایەنێكی گرنگی دەسەڵاتن لە عێراق , دەشێت لە یادی ئەنفالەكان كە 14-4 ئەم داوایە بە فەرمی بەرز بكەنەوە و بیخەنە بەردەست و پشتیوانی بكەن و بیكەنە بواری پراتیكەوە و واژۆی بكەن . لە بڕگەیەكی دواتردا هاتووە :"پێکهێنانی لیژنەیەکی باڵای یاسایی بۆ کۆکردنەوەی داتا و زانیاری لەسەر ئەو کۆمپانیا و دەوڵەتانەی چەکی کۆکوژیان بە رژێمی سەددام فرۆشتووەبەمەبەستی لێپێچینەوە و راپێچکردنیان بۆ بەردەم یاسا".
 لیژنەی پسپۆری بۆ كۆكردنەوەی زانیاری و بە دادگا گەیاندنی كۆمپانیاكان كارێكی بەجێیە , لەویش باشتر كردنەوەی دەزگاییەكە بۆ ئەو مەبەستە نەك لیژنە , ئەمەش  لە پێش هەموو لایەكەوە ئەركی حكوومەتی كوردستانە پێی هەڵبستێت , پێویستە سلكی دیبلۆماسی كوردی و دەزگا هەواڵگری و بازرگانییەكانیش هاوكاریكەر بن لەو بوارە , بە بڕوای من ئەم هەوڵانەی ئێستا دەدرێن بۆ بە دادگاییگەیاندنی كۆمپانیاكان كاری مەزنن  لێ هەموو نەزۆكن ,  بوونیان كارێكی زۆر پۆزەتیفە و مایەی ستایش و دەستخۆشییە , هەر هەنگاوێكی  لەم چەشنە  سەركەوتنی كارەكانی بە بێ بەشداری دەسەڵاتی كوردی و عێراقی , پاڵپشتی سیاسی ڕۆژئاوا  لێی بە ئەنجام گەیشتنی محاڵە , دادگاییكردنی كۆمپانیاكان گرێدراوە بە قەرەبووكردنەوەی نەتەوەیەكی ژینۆسایدكراو , ئەمكارە بە پەرتەوازەیی و دروشمدان نابێت بۆ سینگ دەرپەڕاندن  , كێن ئەوانەی زیانیان لێكەوتووە  لە ئەنجامی هێرشی كیمیاوی ؟ , چۆن قەرەبوو دەكرێنەوە ؟؟  , كێ قەرەبووەكە وەردەگرێت ؟؟؟ ... ئەم پرسیارانە هەموو پێویستیان بە وەڵامی ژیرانە هەیە , پاشان ئەگەر نموونەی قەرەبووی جولەكە و ئاڵمان نموونەی باڵای ئێمە بن , لەوەدا هەڵەین , چونكە ئەڵمانەكان خۆیان بەرهەمهێنەر و بەكارهێنەری چەكی كیمیاوی بوون لە هەمان كاتدا , هاوكات جولەكەكان  لەگەڵ تەوژمی سیاسەتی باڵادەستی جیهانیدا بوون , بۆ خۆشیان هێزێكی سیاسی و ئابووری زەبلاحن لە جیهان , بۆ كورد پێچەوانەكەی ڕاستە  و كۆمپانیا عێراقییەكانیش بەرهەمهێنەری مادەی كیمیاوی نەبوونە , هەر ڕێژەیەی لە كۆمپانیایەك و بە ناوێكەوە كڕدراوە بۆ بەكارهێنان لە بوارێكدا " پیشەسازی , كشتوكاڵ " , خودی ئەو مادانەش فرە بەكارهێنەرن لە بوارەكاندا , لە كاتی كڕین و واژۆ كردنی سەفقەكان زۆر فرت و فێڵكراوە  . لە بڕگەی دواتردا هاتووە :"دووبارە ئاوەدانکردنەوە و بنیادنانەوەی ژێرخانی ناوچە ئەنفالکراوەکان داواکاریەکی خێرایە کە ئەرکی جێبەجێکردنی دەکەوێتە ئەستۆی دەوڵەتی عێراق و حکومەتی هەرێمی کوردستان و کۆمەڵگای نێودەوڵەتی."
 ئەمەش داوایەكی ڕەوایە بەڵكە پێویستە داوا بكرێت لە بودجەی كوردستان بەشێك گرنگ بۆ ئەو دەڤەرانە تەرخانبكرێت , هەرچەندە تاكو ئێستا ئەم ناوچانە وەك داخیلەیەك بوونە بۆ پارتە دەسەڵاتدارەكانی كوردستان , ئایا ئەم بانگەوازەش ناچێتە ئەو چوارچێوەیەوە ؟؟ , ئایا ئەم كۆنگرەیەش وەك ریكلامێكی بازرگانی قازانج ویست كەڵكی لێوەرناگرترێت لەو بوارە ؟, داهاتی كوردستان لەو ئاستەیە بە بێ پشت بەستن بە دەرەوە لایەك لەم خەڵكە  لێبكرێتەوە و بارودۆخی دانیشتووانی ئەو دەڤەرانە باشتر بكرێن .ئەو داواكارییانەی ڕوو لە حكوومەتی هەرێمە بەشێكی لەمانەی خوارەوە پێك هاتوونە :
 "پێکهێنانی لیژنەیەکی تایبەت لە دۆستانی گەلی کورد لە رۆژئاوا بۆ پەیوەندیکردن بە ناوەندەکانی بڕیاری جیهان وەکوو نەتەوە یەکگرتووەکان  یەکێتی و پەرلەمانی ئەوروپا  پەرلەمانەکانی وڵاتانی جیهان  دادگای جینائی لاهای رێکخراو و سەنتەرەکانی جینۆساید بەمەبەستی بەشداریکردنیان لە هەوڵەکانی بەجینۆسایدناساندنی تاوانەکانی ئەنفال لەسەر ئاستی جیهانی."
 بۆ  بە ئەنجام گەیاندنی ئەم خاڵە كە زۆر پڕ بایەخە بۆ  كاركردن لەسەر دۆزی ژینۆسایدی گەلی كورد سەرخستنی و بە پراتیككردنی  پێویستی بە" تیمی پارێزەر , تیمی پسپۆری تایبەت , ئۆفیس و كارمەندی بەردەوام , دابینكردنی ئیمكاناتی هاتوچۆو پەیوەندیكردن , ....." هەیە , بۆ ئەم مەبەستەش پێویستە دەزگایەكی نەتەوەیی لە دەرەوە دابمەزرێت  بۆ كاركردن لەسەر دۆزی ژینۆسایدی نەتەوەی كورد  . لە بڕگەیەكی دیكەدا هاتووە : " دابینکردنی مەقاعدی خوێندن لەلایەن هەردوو حکومەتی کوردستان و عێراقەوە بۆ منداڵانی قوربانیەکان بۆ درێژەدان بە خوێندنیان لە زانکۆ و دانشگاکانی ئەوروپا و جیهان. "  پێشتریش لە نووسینی دیكەدا داخوازی لەم چەشنە و داواكاری وام  بە داوایەكی زۆر پووچ و  بێمانا چ لە ڕوی زانستی یاخود  لە ڕوی پراتیكییەوە زانیوە , لە ڕوی زانستییەوە بەخشینی پلە لە سەر بنچینەی  كوڕە شەهید و كوڕە ئەنفال و كوڕە مەسئول و كوڕە بازرگان  تاوانە بەرامبەر بە زانست دەكرێت  , لە ڕوی پراتیكیشەوە ئایا ڕێژەی چەندی منداڵانی ئەنفالكراو ئەم بڕیارە دەیانگرێتەوە ؟؟ , ئایا ئێستا ئەنفالكراوان پاش 20 ساڵ لەو تاوانە منداڵی لەم تەمەنیان هەیە تاكو لە   داهاتوودا بچێتە زانكۆ؟؟؟؟ تاكو ئێستا ئەم داواكارییە بە مەكرەمەیەك پێیان بفرۆشرێتەوە وەك پێش ئەم كۆنگرەیە كرابوو  , ئایا منداڵانی ئەنفالكراوان ئیمكانی ئەوەیان هەبووە بچنە قوتابخانە نەك  زانكۆ تا كورسی زانكۆیان بۆ تەرخانبكرێت ؟. لە بڕگەیەكی دواتردا هاتووە : "پەلەکردن لە چارەسەرکردنی دۆخی هەڵواسراوی یاسایی ناجێگیری کەسوکاری قوربانیەکان".ئەم خاڵە   لە ساڵی 1995ەوە داوا دەكرێت  , بۆ یەكەمجار ئەمداواكارییە بە فەرمی درایە بەردەست بەڕێز جەوهەر نامیق سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان   , ئەبێت چ تاوانێك بێت پاش 13 ساڵ هەر بەمشێوەیە مابێتەوە و ساڵ لە دوای ساڵ , نەوە لە دوای نەوە هەر داواو داوا بكرێتەوە , پێم وابێت ئەو ڕێگرییە یاسایانە ئێستا دەبێت وەك تاوان سەیر بكرێت بەرامبەر بەو كەسانەی یاسا ڕێگر بووە لەوەی ژیانی نوێ دەست پێبكەنەوەو نەیانتوانیوە مافەكانیان بە دەست بهێنن , جێی خۆیەتی داوای قەرەبوویان بۆ بكرێتەوە , وەڵام نەدانەوە بە داواكاری خەڵك , گوێنەگرتن  لێیان تایبەتمەندی دەسەڵاتی كوردییە , كە بەشێكی باشیان لە خودی ئەم كۆنگرەیە بەشدارن , باشتر بوو كۆنگرە لێپرسینەوەی لە گەڵیان بكردایە نەك بۆ جارێكی دیە داوا بكاتەوە . دواتر لە ڕاسپاردەكاندا هاتووە :
  "دابینکردن و چاکردنی باری ژیان و گوزەرانی کەسوکاری قوربانیەکان ". لە سەروبەنی كۆنگرەكە كەسوكاری ئەنفالكراوانی شۆڕش هاتنە سەر شەقام و داوای باشتر كردنی باری ژیانیان كرد , ئەوان زووتر پێش ئەوەی بۆینباغ لەملانی بەشداربوو لە كۆنگرە لە سەر خوانی ڕازاوەی دوورو درێژ ژیانی ئەوانیان لە پێش چاو بێت , ژنانی عەبا ڕەش بە خۆیان و دەموچاوە چرچ و پڕ لە غەمگینیەكانیانەوە پەیامی خۆیان گەیاند . چاككردنی باری ژیانی كەسوكاری ئەنفالكراوان داوایەكی لاستیكییە , دەكرێت ئەو چاككردنە  زۆر شێوە بە خۆوە بگرێت, من لە لای خۆمەوە پێم وایە دەبێت لەسەر ئەم بنچینانە بێت :
 - جیاوازی نەكرێت لە نێوان شەهیدان ,پۆلێنكردنیان هەڵوەشێنرێتەوە .
 - بەشێك دیاریكراو لە بودجەی كوردستان بۆ باشتر كردنی باری ژیانی ئەم توێژە بەرینە لە خەڵك تەرخان بكرێت .
 - بە پێی هەڵئاوسان و بەرزبوونەوەی ئاستی ژیانی كۆمەڵ مانگانەیان زیاد بكرێت .
 - خانوو بۆ هەموویان دابین بكرێت .ئەوجا ڕاسپاردەكان دێتە سەر خاڵێكی گرنگ كە دادگایی تاوانبارنە :"لێپێچینەوەی یاسایی لەو کەسانەی رۆڵی خراپیان بینیوە لە کاتی ئەنجامدانی تاوانەکانی ئەنفالدا."
 ئەم داواكارییە هیچ ڕاشكاوویەكی تێدا نییە , لە فەرهەنگی سیاسیدا پێی دەوترێت سازشكارانەیە , ڕۆڵی خراپ بینین  ئایا چی دەگەیەنێت ؟؟ , ئەمە داوایەكی لاستیكییە تەنها بۆ شاردنەوەی ئەوانەیە كە بەشداربوونە لە ژینۆسایدكردنی كورد , وە هەر ئێستا ئەو حكوومەتەی بە گیرفانەكەی كۆنگرە سازكراوە دەپارێزرێن , بە گیرفانی حكوومەت كۆنگرە بۆ قەڵەمبەدەستانی  قوربانیان ساز دەكرێت بە چەك و هێز و دەسەڵاتی هەمان دەسەڵات تاوانكاران دەپارێزرێن , لەوانەیە سایەق شۆفەڵێك و كۆستەرێك ڕۆڵی خراپیان هەبووبێت لە پرۆسەی ئەنفالدا , بە ئەنجامدانی سوغرەیەك , لەولاوە فەتاحا ئاغامان هەیە لە شەوێكدا لایەك  لە كوردستانی بە ئەنفالكردن داوە , ڕۆڵی خراپ بینین  و شەریك بوون لە ژینۆساید دوو شتی تەواو جیان  لە یەكتر , بە بڕوای من ئەم خاڵە تەنها بە ناچاری داوا كراوە , لە ژێر پاڵەپەستۆی دەرەوە بە تایبەت ناوەندی چاك , كە پێشتر بانگەوازی بۆ كردبوو كە لەو كۆنگرەیە لەسەر ئەم خاڵە ناوەستن و ناچنە سەری , دەبوایا بە ڕاشكاوانە باسی دادگاییكردنی سەرجەم تاوانكاران بكردرایا بە بێ جیاوازی , تەنانەت ئەگەر كەسانێك لە ناو هۆڵی كۆنگرەش بووبێتن . هەروەها لە بری لێپێچینەوەی یاسایی باسی دادگایی بكردرایا شەفاف ترو بێ تەمومژاویتر بوو , پاش دەرچوونی لیستی تاوانكاران و پاش ئەو هەموو جموجۆڵەی ناوەندی چاك و كەسانی شەرافەتمەند نایان بۆ دادگایی تاوانكاران ,بوونی داوایەكی لەم چەشنە بۆ بەنجكردنی خەڵك  زیاتر نییە و زۆر گاڵتەجارانەیە . پاشان كۆنگرە گێڕەران جەستەی زامداری برینداران دێتە بیریان و دەڵێن :" دانانی پلانێک بۆ پاکردنەوەی جەستەی قوربانیان و ژینگەی ناوچە کیمیابارانکراوەکان." دانانی پلانێك بۆ پاككردنەوەی جەستەی قوربانیان بە دووشێوە دەكرێت , كردارە هەنووكەییەكان ئەویش بە ناردنە دەرەوەی دەستبەجێی برینداران بۆ دەرەوە كە ئیمكانی هەیە , هەروەها بە كردنەوەی تاقیگا و نەخۆشخانە لە مەودای دووردا , دیارە پلان دانان بێ ورد كردنەوەو لێپرسینەوە كاری كۆنگرەو كۆنفرانسە كوردییەكانە , خاڵ ڕیزكردن سانایە وەلێ بە پراتیكردنی گرانە , دەبێت ئەو پلانە چی بێت بۆ پاككردنەوەی جەستەی قوربانیان  ؟, كێ دای بنێت؟ , كەی دادەنرێت ؟ , چۆن بە پراتیك دەكرێت ؟, تا ئەم پرسیارانە وەڵام دەدرێنەوە بریندارانی چەكی كیمیاوی یەك بە دوای یەك سەر دەنێنەوە . لە دوایدا ڕاسپاردە دێتەسەر مۆزەخانە  :" دروستکردنی مۆزەخانەیەکی نیشتیمانی کە هەموو پاشماوەکانی ئەنفالکراوەکان وەکوو کەلوپەل و جلوبەرگ و وێنە و ناسنامە و دۆکومێنت...هتد تیایدا بپارێزرێت.
 ئەمە داواكارییەكی ڕەوایە و زۆرجاری دیكە لە زۆر بۆنەو یاددا باسكراوەو داوا كراوە , نەبوونی ئەم مۆزەخانەیە یەكێك لە خاڵە لاوازەكانی دەسەڵاتی كوردییە كە پێویستە لە زووترین ماوەدا پڕ بكرێتەوە , دیارە درووستكردنی ئەو مۆنمێنتانە لە دەرەوە هەر لەم بیرۆكەیەوە سەرچاوەی گرتووە , درووستكردنی ئەم مۆزەخانە و مۆنمێنتانە بۆ ئەنفال و ژینۆسایدی كورد بێ دەستتێوەردانی حیزب و لە خزمەت بە گۆڕینی مێژوو هەنگاوێكی زۆر باش و دەسكەوتێكی نەتەوەیی گەورەیە بۆ كورد , دەتوانرێت لە دەرەوە وەك ناوەندێكی گرنگی كوردی كەڵكی لێوەربگرترێت بە تایبەت بتوانرێت لە واشنتۆن و برۆكسل بكرێنەوە , ئەم دەسكەوتە بۆ نەوەكانی داهاتووە بۆیە زۆر گرنگە تەواوی كۆمەڵگەی كوردی كاری بە كۆمەڵی بۆ بكەن . پاشان ڕاسپاردەكانی كۆنگرە دێتە سەر خاڵێكی هەستیاری دیكە ئەویش مۆنمێنتی ئەنفالە :" لە گشت ناوچە ئەنفالکراوەکان مونومێنتی یادەوەری و رەمزی دروست بکرێت ".
 یەكێك لە ئامانجەكانی بەستنی ئەم كۆنگرەیە لە ناوەڕۆكدا لە پێنا و و ئەوە بوو قورسایی ئەنفال و یاداوەرییەكانی بە مۆنمێنتی سەرەكی ئەنفالەوە  بهێنرێتە هەولێر وەك پارسەنگییەك بۆ هەڵەبجە , لە ناوچەكانیش مۆنمێنتی تایبەتی  بچووك بچووكی خۆیان درووست بكرێن , ئەم خاڵە ئامانجی خۆی پێكا , وەلێ هێشتا تۆپەكە لە گۆڕەپانی كەسوكاری قوربانیان و خەڵكی گەرمیان و ڕێكخراوەكانی دژ بە ژینۆسایدی كورددە چەندە مكووڕ دەبن لەوەی مۆنمێنتی سەرەكی ئەنفال لە دەڤەرەكانی ئەنفال بێت نەك ناوچەكانی دەسەڵات  .
 خاڵێكی زەق و كەموكوڕییەكی ڕونی  كۆنگرەكە ئەوەبوو   هەڵەبجە گرنگی خۆی پێنەدرا , هاوكات هەرچەندە كۆنگرە بە ناوی  ناساندنی ژینۆسایدی خەڵكی كوردستان بوو  وەلێ لە پارچەكانی دیكەی كوردستانەوە كەسی بۆ  بانگ نەكرا و توێژینەوەی لەسەر پێشكەشنەكرا , تەنانەت ئێمە ئەم داوایەمان خستە بەردەست   یەكسەر ڕەتكرایەوە . خاڵێكی دیكە ئەویش بوونی وشەی گەلە  لە   ناوی كۆنگرەكە  , بێماناترین دەستەواژە بەكارهێنانی ئەم وشەیەیە لە بواری پرسی  ژینۆسایددا , چونكە ئەوەی ژینۆسایدكراوە نەتەوەیەك بووە بە ناوی كورد , ناوەندی چاكیش پێویستە بە وشەی گەلدا بچێتەوە لە ناونانەكەی  .
 
 سەرچاوە:
 
 راگەیەندراو و راسپاردەکانی کۆتایی کۆنگرەی بەجیهانناساندنی جینۆسایدی گەلی کورد 
 " بە چاودێری رێزدار نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان ¡ لە رۆژانی 26-28ی کانونی دووی 2008 و¡ لە ژێر دروشمی "بەرەو بەجیهانناساندنی جینۆسایدی گەلی کورد" ¡ لە هەولێری پایتەخت کۆنگرەی بەجیهانناساندنی جینۆسایدی گەلی کورد ¡ بە بەشداری ژمارەیەکی زۆر لە پسپۆڕ و شارەزا و توێژەرەوە و سیاسەتمەداری بیانی و عەرەبی و کورد لە وڵاتانی جیهانەوە بەڕێوەچوو.. "